Blog Image

Schrijfbeest

Over het schrijfbeest

Ball ist rund. Spiel dauert neunzig Minuten. Alles andere ist Theorie.

Kritische vorming

Onderwijsbeest Posted on 17 Apr, 2012 11:02:00

Kijk, dat we langer gaan moeten werken, daar heb ik eigenlijk niks op tegen.
Maar we moeten wel serieus blijven. Wie het onderwijs een heel klein beetje
kent, weet dat de werkdruk de laatste tien jaar merkelijk verhoogd is. Dat is
trouwens niet alleen het geval voor het onderwijs.

Het hing na de
algemene pensioenhervorming dus wel in de lucht dat er ook in het onderwijs
“iets” stond te gebeuren. Over de manier waarop dat gebeurd is, kunnen we kort
zijn: de huidige minister van onderwijs heeft door zijn onhandige manier van
communiceren alweer bewezen dat hij voor zijn post toch een beetje licht weegt.
Ze hadden indertijd nu eenmaal nen Brusseleir nodig. Tja.

Dat er
tegelijk geen begeleidende maatregelen werden genomen voor
eindeloopbaantrajecten, geen betere bescherming voor jonge,
beginnende leerkrachten
in het vooruitzicht werd gesteld of geen
voorstellen werden gedaan om de administratieve last te verminderen,
zegt veel over hoe de huidige generatie bewindslieden over het onderwijs denken.
Over het onderwijs wordt tegenwoordig in termen van pakweg win-win,
rendabiliteit of competitiviteit gesproken. Allemaal economische
termen. Alleen: onderwijs is principieel geen economische activiteit. Als we er
in economische termen over gaan spreken, dan verliezen we voeling met de
bedoeling: (jonge) mensen kritisch vormen om in de maatschappij te
functioneren.

Let wel: kritisch vormen om in de
maatschappij te functioneren. Niet: praktisch voorbereiden om op de
arbeidsmarkt te gooien. En hoewel je gerust hier en daar één en ander wat
efficiënter mag aanpakken wanneer dat kan, moet niet per se alles op zijn
allerefficiëntst gebeuren. Immers, kritische vorming gaat nu eenmaal met vallen
en opstaan.

Dat mag gerust een soort gecontroleerde processie van
Echternach zijn. Je moet jongeren de ruimte geven om jong te zijn. Je moet
leerkrachten de ruimte en de tijd geven om die jongeren daarin te begeleiden.
Dat kan je niet altijd meten. En misschien is het net daarom belangrijker dan
alle pedagogische en onderwijskundige IKZ-grafieken.

Kritische vorming
moet voorbereiden op de maatschappij, en niet op de arbeidsmarkt. Ooit hoorde ik
een filosoof het volgende zeggen: “Een maatschappij die mensen uitsluitend
voorbereidt op de arbeidsmarkt, pleegt eigenlijk een misdaad tegen de
menselijkheid
.” Hij legde uit wat hij daarmee bedoelde: je werkt 8 uur per
dag gedurende 40 jaar. Dat wil dus zeggen dat je gedurende 40 jaar slechts één
derde van je leven aan werken spendeert. Laten we zeggen dat je 8 uur per dag
slaapt en nog 8 uur wakker bent. Als we willen dat mensen die 8 wakkere uren
zinvol invullen, dan geven we hen best een goeie, algemene, kritische vorming.
Doen we dat niet, dan kruipen ze achter hun televisietoestel voor allerlei
afstompende programma’s en jagen we hen naar een megawinkelcentrum om zich hun
hele leegte bij elkaar te kopen.

Hij overdreef wellicht een beetje, die
filosoof. De formulering was misschien een beetje scherp. En toch, hij zou het
wel eens bij het rechte eind kunnen hebben. Ik denk dat het echt wel tijd is om
jonge mensen te vormen tot kritisch burgers in plaats van tot
consumensjes. In die vorming zou meer tijd en ruimte moeten zijn voor
filosofie, levensbeschouwing en cultuur. Dat lijkt misschien
vanzelfsprekend, maar is het zeker niet. Laatst had ik nog een discussie met een
collega. Hij vond dat de middelbare scholen maar beter alle literatuur uit de
taalvakken konden schrappen wegens (economisch?) onnuttig. In plaats daarvan
zouden volgens hem leerlingen moeten kunnen kiezen om geen literatuur meer te
krijgen en meer wetenschappen (of omgekeerd voor wie liever een culturele
vorming krijgt en wetenschappen wil laten vallen). Maar als je dat doet, riskeer
je leerlingen zeer eenzijdig op te leiden. En dat kan nooit de bedoeling zijn
van het middelbaar onderwijs, ook (en misschien vooral) niet in het technisch en
beroepsonderwijs.

Zelf heb ik in tempore non suspecto
Latijn-Griekse gedaan. Toch ben ik dankbaar dat ik ook vakken als fysica,
aardrijkskunde en biologie kreeg. Niet dat ik er nog heel veel van weet, maar
het heeft me – zonder dat ik dat toen al te veel besefte – ook geleerd dat niet
alles vanuit hetzelfde denkkader kan worden benaderd. En laat dat nou juist een
basisopdracht zijn voor het middelbaar onderwijs: mensen vanuit hun eigen
denkkader gevoelig maken voor andere denkkaders én vanuit hun eigen denkkader
met andersdenkenden in dialoog gaan.

(deze blog verscheen ook als bijdrage op www.lerarenblogs.be)



Onderwijsfinanciering

Onderwijsbeest Posted on 08 Sep, 2011 09:12:27

Het moet ergens in april of mei geweest zijn. De directeur van de lagere school waar onze kinderen schoollopen, schrijft elke maand een nieuwsbrief aan de ouders. Die maand ging het over de jaarlijkse spaghetti-, barbecue- en andere feestavonden die scholen wel moeten organiseren, willen ze genoeg geld hebben om zelfs nog maar de noodzakelijke infrastructuur te kunnen betalen. Op hetzelfde moment als de nieuwsbrief besliste de Belgische ontslagnemende regering om mee oorlog te gaan voeren in Libië. Daar werden stante pede de nodige budgetten voor vrijgemaakt. Blijkbaar is oorlog voeren belangrijker dan investeren in onderwijs.

“Ik droom ervan dat de regering stante pede de nodige budgetten vrijmaakt voor de noodzakelijke investeringen in het onderwijs. Daar worden niet alleen de kinderen zelf, maar op termijn de hele samenleving beter van. Ik droom ervan dat ik daarvoor geen spaghetti-avond meer moet organiseren. Ik droom ervan dat ik dan een legergeneraal ontmoet die een barbecue moet organiseren om de aanschaf van nieuw legermateriaal te bekostigen,” aldus de wijze directeur.



Gewoon een school

Onderwijsbeest Posted on 16 Mar, 2010 10:09:08

Sinds halfweg vorig academiejaar zit ik opnieuw op de schoolbanken.
Op zaterdagvoormiddag volg ik als vrije student de theologische
cursussen aan het HDGI in Gent. En ik ben een tevreden
student. Tevreden over de kwaliteit van de lessen. Tevreden over de
aard en het niveau van de cursussen. Tevreden over de toegankelijkheid
van de docenten. Nochtans zijn de meeste lessen totnogtoe vrij
traditioneel ex cathedra. Nochtans zijn de meeste cursussen vrijwel
uitsluitend op papier beschikbaar (én te blokken voor een deftig
examen). Nochtans zijn de docenten enkel tijdens hun lesmomenten fysiek
aanwezig op het instituut.

En toch. Toch zijn de lessen zo
boeiend, dat je vergeet dat de lesgever vertelt en de student ontvangt.
Zeker, af en toe worden er vragen gesteld en verduidelijkt de docent
dan de leerstof, of hij gaat er dieper op in. Maar dat soort
interactiviteit was er toch al altijd? En toch is het ook geen nadeel
dat de cursussen op papier beschikbaar zijn en dat je tijdens de les af
en toe iets extra noteert. En toch zijn de docenten altijd
aanspreekbaar, via e-mail. Op alle vragen wordt doordacht en
afdoende geantwoord.

Formele studiebegeleiding is er niet. Ik zou
ook niet weten waar ik de ombudspersoon kan vinden. En de studenten
mogen geen vragenlijst invullen om hun docenten te beoordelen. De
student die van zichzelf weet dat hij een (studie)probleem heeft, meldt
dit aan het instituut. In samenspraak met de docenten wordt dan een
individueel traject opgesteld, zonder dat dit allemaal (administratief)
geformaliseerd moet worden. Een probleem tussen een docent en een
student wordt van persoon tot persoon opgelost, eventueel via
bemiddeling van een derde. Een dossier moet daar niet noodzakelijk van
opgemaakt worden. We zijn toch volwassen mensen onder elkaar?
Uitgepraat is uitgepraat. Docenten formeel beoordelen hoeft niet, wat
mij betreft. Wat ik niet geslaagd vind aan de cursus, meld ik aan de
docent in kwestie. Die neemt daar akte van. Wat hij of zij daarmee
doet, kan ik moeilijk inschatten. Maar dat zou bij een formele
evaluatie niet anders zijn. Bovendien weet het instituut ook zonder een
zelfevaluatierapport verdraaid goed hoe de studenten over de
opleidingen en hun docenten denken. De opleidingen aan het HDGI worden
niet voor niets hoog ingeschat.

Het geheim zit ‘m volgens mij in het communicatiemodel. Onze hele maatschappij – en dus ook het (hoger) onderwijs – is gebouwd op het debat-, discussie- of conflictmodel.
Als we het ergens niet mee eens zijn, leggen we bij een daarvoor
bevoegde, onafhankelijke en neutrale instantie klacht neer. Die
instantie maakt een dossier op en confronteert de aangeklagene met de
klacht. Woord en wederwoord. Kijk naar de media en je ziet meteen dat
dat het heersende communicatiemodel is: zet in de studio van Terzake, het dagelijkse programma voor achtergrond (!) en duiding
(!) bij het nieuws, twee mensen die liefst een diametraal tegengestelde
mening vertolken en laat hen vervolgens gedurende drie – maximum vijf –
minuten elkaar bekampen met oneliners. De vox populi mag via
een poll op de website van het programma vervolgens laten weten wie het
best overkomt. Wie daarbij écht gelijk heeft en wat dan uiteindelijk
als oplossing uit de bus komt, is van minder belang. Een interessante
vaststelling.

Hoog tijd dat we het informele dialoogmodel
in ere herstellen. Dat is precies wat het HDGI doet. De problemen
aanpakken als ze zich stellen (waar hebben we dat nog gehoord?).
Overigens wil “informele dialoog” niet zeggen dat je in een oeverloze
praatbarak bent en dat je na de dialoog een vaag “we zien wel…”
hoort. Het is de bedoeling dat je via dialoog tot een echte oplossing
komt die uiteindelijk voor elke betrokken partij aanvaardbaar is. Maar
intussen onthouden we dat er vooral lessen moeten gegeven of gevolgd
worden. Er moeten immers mensen gevormd en opgeleid worden. En één zo’n
mens is sowieso al een pak belangrijker dan alle procedures samen. Ook
dat zou wel eens een interessante vaststelling kunnen zijn. Kunnen we
misschien nog wat van leren?

(eerder verschenen als bijdrage op www.lerarenblogs.be)



Stil…

Onderwijsbeest Posted on 27 Jan, 2010 14:08:04

Eén woord voor de radiostilte op deze pagina’s: Examens

Niet alleen studenten hebben er last van. Ook wij moeten die pakken ge(re)produceerde kennis vakkundig corrigeren en evalueren.

En daar kruipt tijd in. Veel tijd.



Economisch en managementdenken in het (hoger) onderwijs

Onderwijsbeest Posted on 17 Nov, 2009 12:32:35

Dat het klassiek (neo)liberaal economische denken zich langzaam maar zeker in onze maatschappij heeft opgedrongen, is de laatste jaren wellicht het meest merkbaar in het zogenaamde managementdenken in de zorg- en onderwijssector. Een ziekenhuis moet rendabel zijn of zal niet zijn. De efficiëntie en de kwaliteit moeten meetbaar gemaakt. De patiënten worden als echte klanten onderworpen aan een tevredenheidonderzoek.

Ook in het hoger onderwijs werkt men bijna als vanzelfsprekend vanuit de economische rendabiliteit en het groeimodel. Letterlijk alles is goed om toch maar zo veel mogelijk studenten (“marktaandeel” in het jargon) aan te trekken. Dat daardoor grotere groepen ontstaan en dat precies dat de onderwijskwaliteit niet altijd ten goede komt, wordt stil weggewuifd. Artikelen die daarover in de pers verschijnen, worden in het beste geval genegeerd. Immers, meer studenten betekenen meer centen. Daar kan niemand tegen zijn, toch? En aangezien de kwaliteit nu toch meetbaar is, kunnen we bovendien zwart op wit bewijzen dat we “goed bezig zijn”.

Kwaliteit in cijfertjes?

En net daar wringt het schoentje. Wie beweert dat we met het objectief meetbaar maken van de kwaliteit ook daadwerkelijk beter onderwijs verschaffen, zit verder van de waarheid dan hij zal durven toegeven. Zeker, het is nodig om jezelf en je eigen functioneren als onderwijsinstelling te bevragen en bij te sturen waar nodig. In die optiek kan het schrijven van een ZER (een zelfevaluatierapport) zelfs nog nuttig zijn. Het is alleen zonde van de te grote tijdsinvestering die we beter zouden kunnen gebruiken om ons hele onderwijssysteem studentvriendelijker en toegankelijker te maken voor pakweg kansarmen. Alle inspanningen ten spijt is dat nog altijd een knelpunt bij de instroom van nieuwe studenten. Nu de Vlaamse onderwijsminister de budgetten voor het GOK-beleid in het secundair onderwijs wil verminderen, ziet het er niet naar dat er op dat vlak beterschap te verwachten valt.

Het economisch en managementdenken heeft er bovendien voor gezorgd dat ook langdurig onderzoek zo goed als onmogelijk geworden is. Elk wetenschappelijk onderzoek wordt in de vorm van een zo kort mogelijk project geduwd. Bij elke projectaanvraag moet vermeld worden wat het zogenaamde valorisatiepotentieel is van de aanvraag. Dat dit voor toegepast onderzoek gedaan moet worden, kunnen we nog ergens begrijpen. Voor fundamenteel onderzoek is dit echter – op zijn minst in sommige vakgebieden – onbegrijpelijk. Een onderzoeker anno 2009 heeft niet langer het recht een negatief resultaat te boeken, hoewel ook zoiets fundamenteel wetenschappelijk onderbouwd kan zijn. Alsof je de uitkomst van een onderzoek al op voorhand moet weten te bepalen. Van onafhankelijk en innoverend onderzoek kan je dus soms nog nauwelijks spreken.

Creativiteit en gebrek aan menselijkheid

Die gang van zaken zorgt ervoor dat de creativiteit in de verdrukking komt. Het gevolg is dat alles meer eenheidsworst wordt – hoewel ironisch genoeg de onderwijsinstellingen precies hier hun verschil met de concurrentie proberen uit te vergroten. Echt unieke opleidingen worden zeldzaam. Alle pogingen in die richting worden afgeblokt met het adagium van de schaalbaarheid: zullen we hiervoor wel genoeg studenten hebben?

Overigens wordt de student in het ultieme economische denken als de klant gezien van een hogeschool. Dat is uiteraard nonsens. Als je het economische denken dan toch zou willen doortrekken, dan is de maatschappij / de industrie de klant van een hogeschool. De studenten zijn dan een product dat gemaakt moet naar de wensen van de maatschappij / de industrie. Als zullen velen zich – terecht – vragen stellen over de wenselijkheid en de menselijkheid van een dergelijke visie.

En laat dat nu net het grootste probleem van het hoger onderwijs zijn dezer dagen: de algemene menselijkheid. Voor een minimum aan menselijkheid is de dadendrang te groot geworden. Was het niet Heidegger die zich ooit liet ontvallen: “De mens is zijn projecten”? Als dat inderdaad zo is, dan wens ik onszelf de komende jaren wat minder projecten en wat meer mens-zijn toe…



Duurzaam hoger onderwijs

Onderwijsbeest Posted on 02 Jul, 2009 11:04:04

Om de wereld op termijn duurzamer te maken, zal het nodig zijn medewerkers tot duurzame medewerkers op te leiden. Dat is uiteraard geen wereldschokkende conclusie, maar wel noodzakelijk. Voor het hoger onderwijs is daarom enkele jaren geleden een portal gestart rond “Duurzaam Hoger Onderwijs” (DHO Vlaanderen). Het is daarbij zaak dat het niet bij woorden alleen blijft, maar dat duurzaamheid consequent en systematisch wordt ingebouwd in het curriculum, het beleid en de communicatie van elke instelling die hoger onderwijs aanbiedt.

En precies qua integratie van duurzaamheid in de integrale bedrijfsvoering is er nog een lange weg af te leggen in het hoger onderwijs. Vanaf volgend jaar wordt Ecocampus echt actief met projecten rond milieuzorg in het hoger onderwijs, om alvast de studenten te sensibiliseren. En dankzij geëngageerde collega’s wordt duurzaamheid in de brede zin ook belicht tijdens de lessen (b.v. de module rond MVO, maar ook bij pakweg “ethisch verantwoord beleggen” of “samenwerken” “interculturele communicatie” of “duurzame HR”). Alle instellingen van hoger onderwijs kunnen nog veel doen om het personeelsbeleid duurzamer te maken – bij voorbeeld door nog meer aandacht te besteden aan de combinatie werk-gezin, zodat vrouwen en (nieuwe) mannen zich ook professioneel goed in hun vel voelen. Daarnaast moeten we b.v. rond mobiliteit nog een lange weg afleggen. Als ik zie hoeveel autokilometers er nog afgelegd worden in woon-werkverkeer en in opdracht van de hogeschool (b.v. naar stagegevers), dan hebben we nog veel marge om dat af te bouwen. Dat vergt uiteraard een doordacht mobiliteitsplan. En dat is geen sinecure voor een hogeschool die over heel West-Vlaanderen afdelingen heeft.

Zelf ben ik alvast in mijn voornemen geslaagd. Sedert de paasvakantie heb ik geen werkgerelateerde autokilometer meer gereden. Alle verplaatsingen werden te voet, per fiets of per trein afgelegd. Alles samen goed voor ruim 3500 km vermeden autokilometers (met bijhorende CO2-uitstoot). We gaan alvast met een goeie conditie de zomer in. Prettige vakantie!



Iets voor het onderwijs

Onderwijsbeest Posted on 20 May, 2009 20:35:56

Is het u ook al opgevallen? Het wordt zo’n beetje een vaste formule in het nieuws: “Ze zouden daar in het onderwijs best wat meer aandacht aan besteden” of “Da’s iets voor het onderwijs”. Of het nu gaat om verkeersopvoeding, racisme, zinloos geweld, suïcidale neigingen, relationele problemen, …, altijd weer menen echte en vermeende specialisten dat de oplossing ligt in de uitbreiding van de te behandelen thema’s in het onderwijs. Kwestie van de tijd in de klas toch nuttig te besteden.

Naast het feit dat een leerkracht allang niet meer alleen zijn leerstof aan de man of vrouw brengt, ontkent een dergelijke houding de echte verantwoordelijkheid én bagateliseert ze zelfs het onderwijs. Als we vanuit het onderwijs – op welk niveau dan ook – klakkeloos gehoor geven aan al deze bedes, dan verwordt ons onderwijssysteem tot de vergaarbak van de grote problemen. Ik weet niet of we daarmee het onderwijs aantrekkelijk maken, noch voor de leerkracht, noch voor de leerling. En dan stellen we nog geen vragen over de wenselijkheid of de haalbaarheid.

Ik denk dat het tijd is om de echte verantwoordelijkheden aan te kaarten. Door steeds de verantwoordelijkheid door te schuiven, ontkent “de maatschappij” haar eigen betrokkenheid. Hoe kan je immers als school de kinderen opvoeden tot verantwoorde weggebruikers, met oog voor het onvermijdelijke duurzame aspect van vervoer, als je de ouders van die kinderen hun auto ziet gebruiken om hun oogappels 300 meter verder naar school te brengen? Hoe kan je met jongeren een fundamenteel debat voeren over racisme, als je de ouders van die jongeren zonder reden shockerende gebaren ziet maken naar vreemdelingen – gewoon omdat ze er wat anders uitzien en wat luidruchtiger zijn? Hoe kan je als leerkracht jongvolwassenen aansporen om hulp te zoeken bij suïcidale neigingen, als de overheid diezelfde jongvolwassenen in de kou laat staan – “sorry, jongen, ons bureau sluit over vijf minuten, en we kunnen nu geen nieuw dossier meer opstarten, maar na het weekend zullen we je helpen”? Dat zijn stuk voor stuk schrijnende situaties, en ik wed dat iedereen nog meer voorbeelden kan aanhalen.

Zeker, ik ben het met de vox populi eens dat het onderwijs blijvend aandacht moet besteden aan de problematieken van onze tijd. Het onderwijs zal die problemen echter niet oplossen. Dat moet een gezonde samenleving zelf kunnen doen. Bovendien: dat zal niet gebeuren door allemaal op ons eilandje te blijven. De eerste stap naar een echte oplossing zal erin bestaan dat iedereen samenwerkt aan oplossingen. Dat de ouders elkaar aanspreken om hun kinderen niet meer met de auto naar school te voeren. Dat diezelfde ouders de school steunen in haar pedagogische taak – en vice versa. Dat de school zich kan concentreren op haar core business: mensen opleiden en vormen.

Dat zou nog eens iets zijn voor het onderwijs…

(Deze column verscheen vandaag op www.lerarenblogs.be)



Blind voor wat er onder de kerktoren ligt

Onderwijsbeest Posted on 12 Mar, 2009 14:54:38

In een column die gisteren verscheen op lerarenblogs heb ik het over de (soms overdreven) neiging in het (hoger) onderwijs om een langer studieverblijf in “het buitenland” als standaard te nemen.

Natuurlijk ben ik niet tegen een internationale ervaring an sich. Mijn punt is gewoon dat je niet blind mag zijn voor wat er dichtbij gebeurt. Het is maar al te erg dat je pas na een verblijf in het buitenland zou moeten vaststellen dat er hier kansen zijn bij de vleet.

Enfin, je kan het hier lezen.



Next »