Blog Image

Schrijfbeest

Over het schrijfbeest

Ball ist rund. Spiel dauert neunzig Minuten. Alles andere ist Theorie.

Broeder wolf

Leesbeest Posted on 08 Jan, 2014 09:56:04

De filosoof en de wolf van Mark
Rowlands
werd me onlangs door een medestudent aangeraden. Het is een
fascinerend boek over liefde, dood en geluk (in random order). Wanneer de filosoof Mark Rowlands op een meiavond
in een plaatselijke krant in Alabama een
advertentie voor wolvenwelpen ziet, besluit hij erop in te gaan. Zijn wolf Brenin groeit op en leert hem gaandeweg
het leven en al zijn aspecten vanuit een ander perspectief zien.

In een typisch Britse tongue-in-cheek-stijl vertelt de geboren
Welshman de vaak minder prettige ervaringen, maar ook de ontroerende momenten
uit zijn leven met de wolf. Zo neemt hij vanaf het begin Brenin mee, wanneer
hij naar de universiteit college moet gaan geven. Zijn wolf ligt dan meestal
ergens rustig te slapen, maar af en toe wordt hij natuurlijk wakker en dan
huilt hij even, of maakt hij een klein wandelingetje door het auditorium. Alles
wat eetbaar is, wordt uit de zakken gehaald en opgepeuzeld. Hij liet zelfs in zijn
cursussyllabus zetten : « Niet op de wolf letten. Hij doet niets.
Maar als je eten in je tas hebt, zorg dan wel dat die goed afgesloten
is. »

Ook de wijze waarop
Brenin de opeenvolgende huizen en de auto van de filosoof verbouwt, wordt uit
de doeken gedaan. Het geeft Rowlands de gelegenheid filosofische bespiegelingen
over « de apige ziel » van de mens te plaatsen tegenover de ziel van
de wolf : Sartre, Husserl, Nietzsche, Aristoteles, Plato, Thomas van
Aquino
, ze passeren allemaal de revue.

Ronduit schitterend zijn
Rowlands’ gedachten over gelukkig zijn en over de dood. Ook hier
probeert hij voortdurend aap (mens) en wolf te vergelijken. Vooral in het
hoofdstuk over de « pijl van de tijd » slaagt hij erin de menselijke
manie om voortdurend nieuwe dingen uit te proberen te stellen tegenover het
geluk van de routine voor de wolf.

Rowlands noemt Brenin
zijn « wolfbroeder ». Franciscus
(wiens wolvenhistorie hij in het boek uiteraard ook vermeldt) zou er wellicht
jaloers op zijn geweest. Uiteindelijk zal Brenin na ruim tien jaar in Frankrijk
sterven. En Rowlands : die schreef er een mooi boek over.



Een inleiding op de hedendaagse linkse filosofie

Leesbeest Posted on 28 Oct, 2013 12:33:03

De Amerikaanse lesbische feministe Judith Butler, de Italiaanse socioloog
Toni Negri en de Sloveense cultuurcriticus Slavoj Žižek. Drie denkers die de hedendaagse
linkse filosofie kunnen samenballen, maar
niet zonder controverse. Critici verwijten zowel Butler, Negri als Žižek zeer ontoegankelijk
jargon. Toch hebben ze heel wat invloed uitgeoefend op bijvoorbeeld de ‘Occupy-beweging’.

Butler zet zich actief af tegen opgelegde hokjesmentaliteit (man/vrouw, hetero/homo,
Amerikaan/buitenlander) omdat die de ongelijkheid enkel zou vergroten. Ze stelt voor de
kwetsbaarheid als uitgangspunt te nemen,
omdat dat eigen is aan alle mensen. De wortels van Negri’s denken liggen in de autonome
arbeidersstrijd van de jaren ’60. Als postmodernist blijft hij toch hameren op de mogelijkheid van maatschappelijke bevrijding voor
de arbeidersklasse. Zelf komt hij “langs de bevrijdingstheologische Azione Cattolica” bij de
socialistische partij terecht. Wanneer links in
de jaren ‘ 80 fel verzwakt, zoekt hij aansluiting
bij de Franse poststructuralist Gilles Deleuze.
In zijn recentere werk blijft Negri zich verzetten tegen de uitwassen van het kapitalisme.

Eigenlijk is het waanzin om de filosofie van
veelschrijver Žižek op veertig bladzijden samen te vatten. Toch zijn de samenstellers van
dit boek daar wonderwel in geslaagd. De Sloveen geeft radicale kritiek op het neoliberale
discours en probeert het communisme opnieuw uit te vinden. Bij Žižek mondt de klassenstrijd noodzakelijk uit in “handelingen die
de bestaande maatschappelijk-symbolische
orde ondergraven en opschudden”. Alleen zo
kunnen nieuwe vormen van participatie ontstaan. Zo geeft Žižek een nieuwe invulling aan
de“dictatuur van het proletariaat”.

Bart Van der Steen, Jasper Lukkezen, Leendert
van Hoogenhuijze, Butler, Negri en Žižek.
Een inleiding op de hedendaagse linkse
filosofie
, Damon, Budel, 144 blz., € 16,90.

(Deze bijdrage verscheen in Tertio van 23/10/2013)



Het morele brein

Leesbeest Posted on 27 Oct, 2013 15:17:11

Het morele brein van T.S. Tyra
is opgebouwd rond uitdagende vragen. Om te
beginnen stelt de auteur het uitgangspunt van
het zogenaamde rationeel egoïsme ter discus-
sie. De mens is als sociaal wezen sowieso ge-
neigd met een ander rekening te houden. Die
gerichtheid op de ander is zelfs aangeboren en
universeel: het menselijke vermogen om sym-
pathie te voelen met de ander zorgt ervoor dat
vrijwel alle culturen de Gulden Regel kennen.

Altruïsme is dus een natuurlijk uitvloeisel van
ons vermogen tot sympathie. Maar dat werkt
meer tegenover de mensen die we ontmoe-
ten dan tegenover anderen die ver van ons
bestaan: “De naaste met wie we een ‘relatie’
voelen, telt mee. De verre naaste in nood blijft
vaak een statistisch getal.” Die partijdigheid
lijkt ingegeven door praktische argumenten:
de motivatie om goed te doen tegenover wie
je nabij staat is intrinsiek groter.

En hoewel de omstandigheden van een gewone mens een beul kunnen maken, kunnen
we toch bewuste keuzes maken. Het zijn die
keuzes die ons maken tot wie we als mens
zijn: “Als je iemand morele verwijten maakt,
gaat het niet alleen om wat hij gedaan heeft
of doet, maar vooral om wie hij is.” Precies die
verwijten tonen trouwens aan dat mensen sociale wezens zijn. Wanneer iets gebeurt dat
niet door de beugel kan, tonen we onze verontwaardiging daarover. Het boek eindigt
met een hoofdstuk over de menselijke zwakheden. De auteur constateert dat mensen
altijd al helden nodig hadden. Die “belichamen een ideaal, een vergezicht dat ons moed
en hoop geeft.” Maar tegelijk moeten we oog
hebben voor de zwakheden van onze helden.
Tyra geeft Bijbelse voorbeelden: van Jacob en
Esau ,over koning David en Petrus, tot apocriefe verhalen over Jezus. Die zwakheden
moeten we niet ontkennen, we moeten er wel
op een gepaste manier mee leren omgaan.

T.S. Tyra, Het morele brein. Evolutie, emo-
ties & ethiek
, Damon, Budel, 157 blz., € 19,90

(Deze bijdrage verscheen in Tertio van 23/10/2013)



Bizot komt naar Gent

Leesbeest Posted on 02 Oct, 2013 14:21:31

De Franse bekeerling Thierry Bizot, die onlangs in Frankrijk zijn tweede roman over zijn bekering publiceerde, komt op 17 oktober naar Gent (naar de Oude Abdij in Drongen). De Nederlandse vertaling van zijn eersteling (Catholique anonyme, in het Nederlands vertaald als De onbekende gelovige) zal dan aan het grote publiek worden voorgesteld. In bijgaande video alvast een voorsmaakje van zijn indrukwekkende verhaal.

//www.youtube.com/embed/0-aAxg82SRc



Bekeerling Bizot schreef nieuw boek

Leesbeest Posted on 11 Sep, 2013 10:47:33

Frans tv-producer en bekeerling Thierry Bizot heeft een nieuw boek geschreven: Sauf miracle, bien sûr, een waardige opvolger van Catholique anonyme. Het verhaalt Bizots leven na de publicatie van zijn vorige boek en is een veelgelaagde roman die laat zien dat christen zijn een roeping is die je hele leven op zijn kop zet.

Thierry Bizot schreef zijn bekeringsverhaal in 2008 en zijn geesteskind werd genomineerd voor de prestigieuze ‘Prix Renaudot’, een van de belangrijkste literaire onderscheidingen voor de Franstalige literatuur. Sedert hij het relaas van zijn ontmoeting met Jezus voor het eerst neerschreef, is Bizot een veelgevraagd spreker en graag geziene gast in talkshows, hoewel hij er zich naar eigen zeggen voor hoedt om te pas en te onpas de ‘catho de service’ te spelen.

Intussen verfilmde Bizots echtgenote, de regisseuse Anne Giafferi, Catholique anonyme. Ze had twee jaar nodig om Qui a envie d’être aimé af te werken. In 2011 liep de film in de zalen. Bizot zelf begon op verzoek van de website www.croire.com een blog. Een bundeling van die overpeinzingen werd trouwens eerder dit jaar uitgegeven: Premiers Pas d’un apprenti chrétien bij Bayard.

Buitenechtelijke relatie
De spitse en snedige humor van Sauf miracle, bien sûr maken het geheel alweer goed verteerbaar. Tegelijk vertelt Bizot een verhaal dat wellicht herkenbaar is voor elke hedendaagse westerse christen, gelardeerd met tal van ‘petites histoires’. Daarbij maakt hij meermaals gebruik van hedendaagse beelden om zijn geloof te belichten. Zo noemt hij zijn relatie met Jezus ‘een buitenechtelijke relatie’, maar dan een relatie waar ook zijn echtgenote en kinderen beter van worden. Hij heeft het gevoel dat hij oprechter en dieper van hen kan en mag houden. In een van zijn talrijke voordrachten definieert Bizot geloven als “verliefd worden”. Wanneer je verliefd wordt, wordt je leven spannend. En dat verandert alles.

Onwaarschijnlijk verhaal
Een groot deel van Sauf miracle, bien sûr vertelt het bijna onwaarschijnlijke verhaal achter de filmadaptatie van Bizots vorige roman. Het is een verhaal van vallen en opstaan, van volharding en wanhoop, van zorgvuldige planning en financiering op het laatste nippertje. Uiteindelijk zullen iets meer dan honderdduizend mensen de film in de zaal komen bekijken.

Door het boek heen lopen twee bijzondere briefwisselingen. De ene is met een bijna honderdjarige vrouw, met wie de auteur een oprechte schriftelijke vriendschapsrelatie opbouwt. Aan een andere vrouw, een kloosterzuster, vraagt hij hem geestelijk te begeleiden. Gaandeweg moet hij bij beide correspondenten vaststellen dat zijn traditionele beeld van een honderdjarige en van een kloosterzuster niet echt stroken met de realiteit.

Bidden
Sauf miracle, bien sûr gaat geen enkel ‘spiritueel’ hangijzer uit de weg. Hoewel hij naar aanleiding van zijn eerdere roman tijdens lezingen wordt gevraagd een gebed voor te bidden, stelt Bizot vast dat het met zijn gebedsleven pover gesteld is. Ook hier speelt de herkenbaarheid bij vele eigentijdse christenen: hoe kunnen we het gebed beter integreren in ons vaak drukke bestaan? Uiteindelijk vindt hij pas diepgang bij het bidden van de rozenkrans. Net zoals het in Catholique anonyme een bekende zin uit de liturgie is die hem uiteindelijk over de streep trekt, is het hier het ‘gewone’ volkse gebed dat hem de wereld van het gebed binnenleidt.

Diaconie
Het is trouwens omdat hij voor anderen een Weesgegroet of Onzevader bidt, dat zijn gebed de diepgang krijgt die hij mag ervaren. Die blik op de ander zet hem er ook toe aan zich te engageren voor daklozen. Samen met een wat oudere, maar zeer energieke dame zet hij een stageproject op poten om een groepje daklozen gedurende een beperkte tijd te begeleiden. Tijdens die ‘stagemaanden’ worden de daklozen aangespoord en begeleid om een job te vinden. Pas dan kunnen ze op zoek gaan naar een betaalbare woning. Bizot en zijn compagnon koppelen daar een peterschap aan vast. Hij contacteert vrienden en vraagt of ze peter willen worden voor telkens één van de daklozen. Hoewel hij aanvankelijk zelf geen peterschap wil opnemen, wordt hij toch gevraagd dat te doen. Wanneer hij zijn nieuwbakken ‘petekind’, een Afrikaanse man met een bewogen levensgeschiedenis, uitnodigt samen iets te eten, ontspint zich een gesprek over geloof en leven. Bizot beseft dat het peterschap ook hem verandert.

Op die manier krijgt Bizots geloof, naast de verkondiging en liturgie, handen en voeten in een diaconaal project. De meters en peters moet niet meer of minder doen dan de Godsnaam in de praktijk brengen: ze proberen er te zijn voor de anderen.

Roeping
Het mag duidelijk zijn dat Sauf miracle, bien sûr een veelgelaagde roman is. Het boek laat zien dat christen zijn een roeping is die je hele leven op zijn kop zet, zoals dat wel vaker gaat met iemand die de liefde vindt. Christen ben je niet alleen in de binnenkamer van je hart of binnen de muren van het kerkgebouw, gedurende dat ene uurtje op zondag. Je wordt geroepen om daarbuiten ook je verantwoordelijkheid te nemen, binnen de grenzen van je mogelijkheden. Zelfs in een meer seculiere omgeving kan daarvoor ruimte zijn. En daarvan is Sauf miracle, bien sûr een uitstekend getuigenis.

Thierry Bizot, Sauf miracle, bien sûr. Après Catholique anonyme, Editions du Seuil, Parijs, 440 blé., €19,50.

(Deze bijdrage verscheen eerder in Tertio van 28/9/2013)



In Memoriam Seamus Heaney

Leesbeest Posted on 01 Sep, 2013 20:51:23

Ik leerde de poëzie van Seamus Heaney kennen
via onze toenmalige leerkracht Engels. Het moet – denk ik – in het vijfde
middelbaar geweest zijn. Als ik me niet vergis, lazen we Bogland (zie hieronder). Het gedicht is
van een verbluffende zeggingskracht waarin de hele Ierse volksziel werd
weergegeven.

Misschien is het wel daarom dat Ierland een
onweerstaanbare aantrekkingskracht op mij uitoefent – hoewel ik er tot nog toe
nooit geweest ben. Misschien is het o.a. wel daarom dat ik Germaanse ben gaan
studeren. Misschien is het wel daarom dat ik een blije student was op die
donderdag in oktober, toen we vernamen dat Heaney de Nobelprijs voor Literatuur
had gewonnen.

De mens Heaney is niet meer. Gelukkig zullen
de gedichten de dichter lang overleven.

Bogland

for T. P. Flanagan

We have no prairies
To slice a big sun at evening–
Everywhere the eye concedes to
Encrouching horizon,

Is wooed into the cyclops’ eye
Of a tarn. Our unfenced country
Is bog that keeps crusting
Between the sights of the sun.

They’ve taken the skeleton
Of the Great Irish Elk
Out of the peat, set it up
An astounding crate full of air.

Butter sunk under
More than a hundred years
Was recovered salty and white.
The ground itself is kind, black butter

Melting and opening underfoot,
Missing its last definition
By millions of years.
They’ll never dig coal here,

Only the waterlogged trunks
Of great firs, soft as pulp.
Our pioneers keep striking
Inwards and downwards,

Every layer they strip
Seems camped on before.
The bogholes might be Atlantic seepage.
The wet centre is bottomless.

(taken from http://www.poemhunter.com/poem/bogland/)



Dummie de mummie

Leesbeest Posted on 24 May, 2011 20:52:02

Egypte is niet alleen het land van krokodillen, maar ook – en vooral – van farao’s en mummies. Dat dat voor de nodige inspiratie zorgt, weten we niet enkel dankzij Schnappi (das kleine Krokodil), maar ook dankzij Dummie de mummie.

Dummie de mummie en de gouden scarabee is ontsproten uit het onnavolgbare brein van Tosca Menten, de grappigste kinderboekenschrijver van Nederland. Het boek was dit jaar geselecteerd voor de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen en won ook in zijn categorie. De tegenstand was nochtans niet min, met o.m. ook het nieuwste boek van Dimitri Leue. Toch wisten de knotsgekke avonturen van de ontsnapte Egyptische mummie in een Nederlands dorpje de meeste kinderen tussen 8 en 10 te bekoren. Een terechte winnaar volgens één van mijn huisgenoten, tevens eminent jurylid.

Tosca Menten schreef trouwens nog een meezingertje over Darwishi Ur-Atum Msamaki Minkabh Ishaq Eboni – kortweg Dummie – De Mummie.



Een profetisch citaat

Leesbeest Posted on 15 Jan, 2009 14:39:05

“Een financiële economie die een doel op zich is, is gedoemd om met haar eigen doelstellingen in botsing te komen, omdat zij niet langer met haar eigen wortels in verbinding staat en omdat zij het zicht op haar eigen constitutief doel heeft verloren. Met andere woorden, zij heeft vaarwel gezegd aan haar oorspronkelijke en essentiële rol van dienstbaarheid aan de echte economie en uiteindelijk ook aan het bijdragen tot de ontwikkeling van de personen en de menselijke gemeenschap. In het licht van de extreme asymetrische configuratie die het internationale financiële systeem karakteriseert, is het totaalbeeld nog meer zorgwekkend: het proces van vernieuwing en ontregeling van de financiële markten neigt er in werkelijkheid toe om zich enkel in bepaalde delen van de wereld te consolideren. Dit is een bron van ernstige bekommernis van ethische aard omdat de landen die uit dit proces worden uitgesloten, niet genieten van gerealiseerde voordelen maar integendeel nog altijd blootgesteld zijn aan de eventuele negatieve gevolgen die financiële instabiliteit kan veroorzaken voor hun reële economische systemen, bovenal indien zij zwak zijn of indien zij lijden onder een vertraagde ontwikkeling.

De plotse versnelling van deze processen, zoals de enorme toename van de waarde van de administratieve portfolio’s van de financiële instituties en de snelle proliferatie van nieuwe en gesofisticeerde financiële instrumenten, maakt het meer dan ooit dringend dat institutionele oplossingen worden gevonden die effectief de stabiliteit van het systeem kunnen bevorderen, zonder daarbij schade te berokkenen aan zijn potentieel en efficiëntie. Het is daarom noodzakelijk om een normatief en regulerend kader in het leven te roepen dat de stabiliteit van het systeem in al zijn onderdelen beschermt, om de concurrentie aan te moedigen tussen de intermediairen en om de grootst mogelijke transparantie ten voordele van de investeerders te garanderen.”

Deze woorden werden in 2004 gepubliceerd. Toen werden ze wellicht als conservatief, misschien wel als reactionair beschouwd. Tegenwoordig staan de kranten vol met termen als “echte economie vs virtuele – of financiële – economie”, “negatieve gevolgen voor de reële economie, vooral voor de zwakke economieën”, “normatief en regulerend kader”, “transparantie”. De profetische woorden uit 2004 staan in het Compendium van de sociale leer van de kerk. In 2009 zijn ze – vijf jaar na publicatie – ook bon ton geworden in de gewone media.



Next »